لوگو ماهان

مجله کسب و کار ماهان

کسب و کار خانوادگی

کسب و کار خانوادگی؛ تعریف، مزایا و راهنمای راه اندازی یک کسب و کار خانوادگی

فهرست مطلب

این روز‌ها کسب و کار خانوادگی در توسعه‌ی اقتصادی و اشتغال‌زایی سهم به‌سزایی را در اکثر کشور‌های پیشرفته‌ی جهان دارد. طبق آمار منتشر شده 60 تا 90 درصد شرکت‌های اروپایی و آمریکایی بر پایه‌ی کسب و کار خانوادگی ایجاد شده و این شرکت‌ها بسیار موفق به تجارت مشغول هستند.

آیا کسب و کار خانوادگی همان کسب و کار خانگی است؟

شاید شما هم فکر کنید مفهوم این دو اصطلاح یکی است، اما باید گفت کسب و کار خانگی شغلی است که در فروشگاه، دفتر کار یا کارگاه رسمی ایجاد نشده و در یک محل مسکونی و غیر تجاری شکل گرفته است. برای ادامه دادن به این نوع کسب و کار، دریافت مجوز از سامانه‌ی حمایت از مشاغل خانگی کافی است. این کسب و کار در اصطلاح دارای هویت حقوقی نیست.

در حالی که کسب و کار خانوادگی یکی از بهترین و پایدار‌ترین کسب و کار‌های جهان به‌حساب می‌آید و از هویت  حقوقی برخوردار است.

کسب و کار خانوادگی یعنی چه؟

کسب و کار خانوادگی شغلی است که توسط افرادی که از یک خانواده هستند یا پیوند قوم و خویشی دارند، پایه‌گذاری می‌شود. کسب و کار خانوادگی به علل زیادی توانایی گسترش دارد و امروزه پایه‌ی بسیاری از شرکت‌های معتبر در جهان پیشرفته بر مبنای کسب و کار خانوادگی قرار دارد.

چرا کسب و کار خانوادگی موفق تر از مشاغل دیگر است؟

آن چه سبب می‌شود یک کسب و کار خانوادگی شکل بگیرد، بسیار متفاوت از کسب و کار‌های دیگر است. نکات زیر در شکل‌گیری شغل خانوادگی بسیارحائز اهمیت هستند:

  • حس اعتماد بین افراد در کسب و کار خانوادگی بیشتر از سایر مشاغل است.
  • افراد بیشتر با هم ملاقات می‌کنند و در دسترس هم هستند.
  • انگیزه‌ی آن‌ها برای موفقیت و کسب درآمد بیشتر است.
  • آن‌ها سعی می‌کنند عیوب یکدیگر را پوشش دهند.
  • روابط بین افراد در کسب و کار خانوادگی، صمیمانه است.
  • روابط خویشاوندی تا حد زیادی باعث می‌شود تا انتقاد پذیری افزایش یابد.
  • به‌طور کلی با یکدیگر رفاه نسبی بیشتری را تجربه می‌کنند.
  • در صورت تداوم رهبریت صحیح و برنامه‌ی منطقی می‌توانند شغل خانوادگی را به نسل‌های بعدی خود هم انتقال دهند.

مزایای کسب و کار خانوادگی

انسان موجودی است که معمولاً برای بهتر شدن زندگی خود تلاش مستمر دارد و برای کسب موفقیت باید تنش‌ها و چالش‌های زیادی را تجربه کند. هر کسب و کاری مزایا و معایبی دارد اما به‌نظر می‌رسد هنگامی که کسب و کار، خانوادگی می‌شود این تنش‌ها به حداقل می‌رسد.

مزایای زیر را می توان برای کسب و کار خانوادگی بر شمرد:

  • در این نوع از مشاغل مالک کاملاً مشخص است و اعضای هیئت مدیره همه با هم آشنا هستند. در نتیجه برای رو‌به‌رو شدن با یکدیگر تنش‌های مشاغل دیگر را ندارند.
  • در کسب و کار خانوادگی حتماً مدیری با استعداد وجود دارد که همه‌ی افراد تیم به او و برنامه‌ها اعتماد دارند و با صمیمیت به دستورالعمل‌ها عمل می‌کنند.
  • افراد با هم هم‌دل هستند، یکدیگر را دوست دارند و با هم تیمی قوی را برای انجام کار‌‌ها تشکیل می‌دهند.
  • از آن جا که رابطه‌ی خویشی دارند با هم راحت‌تر هستند و حتی موقع صرف ناهار یا شام با هم تبادل نظر می‌کنند.
  • در سختی‌هایی که برای انجام برنامه‌ها پیش می‌آید، مقاومت بیشتری دارند و با هم‌فکری و کمک هم، سختی‌ها را تحمل می‌کنند.
  • از آن جا که منافع همه‌ی آن‌ها مشترک است، در کنترل هزینه‌های کسب و کار، موفق‌تر عمل می‌کنند و سود بیشتری عایدشان می‌شود.
  • به‌علت داشتن منافع مشترک، همه‌ی آن‌ها از ریخت و پاش‌های متعدد جلوگیری می‌کنند. با این کار  معمولاً صاحبان کسب و کار خانوادگی بدهی کمتری را تجربه می‌کنند و دغدغه‌ی تامین مالی شرکت برای آن‌ها کمتر است.
  • در کسب و کار خانوادگی تعداد کارمندان کمتر است و در نتیجه شرکت می‌تواند فعال‌تر و راحت‌تر به اهداف خود برسد.
  • در کسب و کار خانوادگی ایده‌های جذاب افراد معمولاً با نظر خوب به مرحله اجرا در می‌آید.
  • این شرکت‌ها در زمان کمتری رشد و گسترش می‌یابند. (معمولاً 3 الی 5 سال زمان برای رشد و گسترش آن‌ها لازم است).

معایب کسب و کار خانوادگی

گاهی پاره‌ای از مسائل سبب اختلال در روند پیشرفت کسب و کار می‌شوند و در صورتی‌که مدیر از عهده‌ی حل و فصل آن‌ها بر نیاید چه بسا سبب انحلال شرکت و کسب و کار خانوادگی می‌شود. از جمله‌ی معایب کسب و کار خانوادگی عبارتند از:

  • ممکن است در بین اعضای خانواده اختلافاتی به وجود آید و با اوج گرفتن این اختلافات، کسب و کار خانوادگی با خطر انحلال مواجه شود.
  • گاهی به‌علت عدم توجه مدیر به بعضی از افراد نسبت به دیگران، اختلافات جدی به میان می‌آید.
  • در بعضی مواقع کنار رفتن مدیر سابق و روی کار آمدن مدیر جدید سبب بروز اختلافات در کسب و کار خانوادگی می‌شود.
  • یکی از دلایل مهم در انحلال کسب و کار خانوادگی پارتی‌بازی برای بعضی از اعضا است که باعث نارضایتی دیگران می‌شود.
  • اگر مدیر به جای تبعیت از قوانین شرکت، احساسی عمل کند نا‌رضایتی به‌وجود می‌آید.

باید ها و نبایدها درکسب و کار خانگی

قبل از شروع به ایجاد کسب و کار خانوادگی، انجام موارد زیر توصیه می‌شود:

باید نبایدهای مدیریت

مدیریت زمان، منابع انسانی و مالی بسیار مهم است. باید برنامه‌ی جامعی جهت مدیریت زمان داشته باشید. سپس منابع مالی و انسانی لازم را تعیین و هزینه‌ها ی لازم برای تاسیس، رشد و گسترش کسب و کار خانوادگی را بر‌آورد کنید.

سپس باید به‌طور شفاف نوع فعالیت کسب و کار خانوادگی را تعیین کنید و طرح جامع و ساختار مناسبی را مطابق با استراتژی کسب و کار خود به‌صورت مکتوب درآورید. از طرفی نباید فراموش کنید که ایجاد نظم و هماهنگی میان اعضای خانواده به‌منظور انجام کار‌ها و وظایف بسیار اهمیت دارد.

در نهایت برنامه‌هایی جهت پیشرفت و هماهنگ شدن کسب و کار خود با تکنولوژی روز و فضای مجازی طراحی کنید. به سلامت محیط و امنیت کار توجه ویژه داشته باشید و برنامه هایی جهت برند شدن کسب و کار خود در آینده‌ی نزدیک داشته باشید.

طرح مکتوب کسب و کار خانگی

طرح مکتوب برای کسب و کار خانوادگی دارای موارد مهمی است. در این طرح نقش هر کارمند باید تعیین شود و حق هر کارمند با توجه به میزان سهام مالکیت یا حقوق و دستمزد او مشخص می‌گردد.

سپس قوانین شروع به کار برای هر فرد از نظر حقوق، درصد مالکیت یا سهام نیز معین شده و قوانین خروج از شرکت برای هر فرد از نظر حقوق یا درصد مالکیت تعیین می‌شود.

در نهایت باید قوانین جانشینی و بازنشستگی هم تعریف گردد و شرایط مدیر و جانشینی مدیر یا شرایط کناره‌گیری مدیر یا بنیانگذار شرکت نیز باید به طور شفاف معین شود.

قوانین اساسی کسب و کار خانوادگی

لازم است که شما اساس‌نامه یا قوانین اساسی را برای کسب و کار خانوادگی خود وضع تا از بروز مشکلات در آینده پیش‌گیری کنید. این قوانین شامل موارد زیر است:

  • کار را از زندگی شخصی جدا کنید.
  • اگر می‌خواهید جوانان خانواده را برای محیط کارتان آماده کنید، برنامه‌ی آموزش آن‌ها را در محیط دیگری به جز شرکت خود، پی‌گیری کنید.
  • حتماً برای مشاوره و تنظیم برنامه‌های منابع انسانی و مالی کسب و کار خانوادگی خود وکیلی مورد اعتماد استخدام کنید.
  • افراد خارج از خانواده را برای پیشرفت بیشتر کار، در کسب و کار خانوادگی خود استخدام کنید.
  • با همه‌ی افراد یکسان رفتار کنید و اجازه ندهید احساس در تصمیم‌گیری شما موثر باشد.
  • با مطالعه و مشورت با افراد آگاه و با تجربه و شفاف‌سازی و مکتوب کردن قوانین برای کارمندان، کار‌ها را حرفه‌ای شروع کنید.

ضمانت کسب و کار خانوادگی

موفقیت کسب و کار خانوادگی به عوامل زیادی بستگی دارد که مهم‌ترین آن ها تضمین آن و برای تضمین بهترین کار بیمه کردن است. پس حضور نماینده‌ی بیمه در کارگاه الزامی است زیرا می‌توانید با مشورت با او، خودتان، کارمندان، محصولات و خدمات‌تان را بیمه کنید.

انواع کسب و کار خانوادگی

کسب و کار خانوادگی معمولا به چند نوع کلی تقسیم می‌شود و هر یک از این انواع دارای زیر مجموعه‌هایی است که در زیر به گروهی از آن‌ها اشاره می‌شود:

کسب و کار مبتنی بر صنایع غذایی

محصولات این نوع کسب و کار معمولاً به دسته‌ی خوراکی‌ها مربوط می‌شود. علاوه بر تهیه‌ی این محصولات خانگی می‌توان فروش اینترنتی آن‌ها را نیز برنامه‌ریزی کرد.

انواع کسب و کارهای خانوادگی مبتنی بر صنایع غذایی
تهیه‌ی ترشیجات، انواع مربا و لواشک میوه‌های مختلفتهیه‌ی غذ‌اهای خانگی (انواع خورش و پلو، تهیه‌ی آش، دلمه و کوکو)
تهیه‌ی رب گوجه‌فرنگی، رب انار و…تولید کیک و کلوچه، بیسکویت و شیرینی خانگی
تولید غذا‌های فست‌فود و فلافلتهیه‌ی انواع سبزی خشک ، پیاز داغ و سیر داغ
شکلات سازیتهیه‌ی سمنو و مالت در ایام نوروز
تهیه‌ی زولبیا، بامیه، شله‌زرد و … در ایام ماه مبارک رمضانتهیه‌ی شربت‌ها و نوشیدنی‌های خانگی
تهیه‌ی سوسیس و کالباس خانگیتاسیس رستوران‌های محلی با غذا‌ها و شیرینی‌های سنتی
تهیه‌ی چیپس خانگی و پفیلاتهیه‌ی سبزی‌های خرد شده
تولید ماست، پنیر و لبنیات خانگیتولید گلاب و عرقیجات خانگی

کسب و کار مبتنی بر هنر و صنایع دستی

کسب و کار خانگی این گروه توسط هنرمندان ارائه می‌شود و معمولاً در کشور‌های اروپایی این نوع کسب و کار خانوادگی مورد استقبال فراوانی قرار می‌گیرد. به تعدادی از این نوع کسب و کار در زیر اشاره می‌شود:

انواع کسب و کارهای خانوادگی مبتنی بر هنر و صنایع دستی
خیاطی (دوخت لباس و ماسک)بافندگی (بافت کلاه، دست‌کش، لباس، لیف، جوراب  و…)
بافت تریکوکار‌های نمدی
بافتن فرش، گلیم و گبهساخت عروسک پارچه‌ای و عروسک‌های محلی
گل‌دوزی و جواهر‌دوزی روی لباساستفاده از بعضی مواد بازیافتی در تولیدات هنری
نقاشی روی شیشه و سفالسفال‌گری
چاپ تصویر روی پارچه و روسریچاپ حرارتی روی لیوان
ساخت گل و گل‌آراییجواهر‌سازی (طراحی و ساخت جواهرات)
انواع کار با چوب و چرمچهل‌تیکه دوزی
شمع سازیساخت جعبه‌ی کادویی
تعمیر لوستر، آباژور و شمع‌دانآب‌کاری فلزات
کیک پزی و پخش کردن در کافه‌هاتولید و فروش میوه‌ی خشک

کسب و کار مبتنی بر فعالیت‌های فرهنگی

یکی از جالب‌ترین انواع کسب و کار خانوادگی کاری است که بر پایه‌ی تولید محصولات فرهنگی باشد مانند:

انواع کسب و کار خانوادگی مبتنی بر فعالیت‌های فرهنگی
کار‌‌های کامپیوتری مانند طراحی پوسترانجام سفارش تابلو نقاشی و آموزش طراحی و نقاشی
آموزش گل‌دوزیتولید و فروش محصولات هنری
آموزش کار‌‌های هنریتهیه و فروش وسایل هفت‌سین
آموزش صنایع دستیآموزش خیاطی
آموزش بافندگیآرایشگری و آموزش آن
ایجاد اقامت‌گاه بوم‌گردیتبلیغ و ساخت آگه‌ های تبلیغاتی
آموزش چاپ حرارتی روی لیوانراه‌اندازی کتاب‌خانه‌های اینترنتی
ساخت انیمیشنتهیه‌ی پادکست‌های فرهنگی
برگزاری کلاس‌های آنلاین ورزشیبرگزاری کلاس‌های آنلاین درسی

کسب و کار مبتنی بر فعالیت‌های کشاورزی و دامپروری

یکی از  انواع کسب و کار خانوادگی مفید مبتنی بر فعالیت‌های کشاورزی و دامپروری است. برخی از مشاغل این نوع از کسب و کار را می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:

انواع کسب و کار خانوادگی مبتنی بر فعالیت‌های کشاورزی و دامپروری
پرورش گیاهان آپارتمانیباغداری و فروش میوه
پرورش بلدرچینپرورش قارچ
پرورش گل‌های زینتیپرورش ماهیان زینتی
پرورش پرنده‌های زینتیپرورش زنبور عسل
پرورش کاکتوس و ساکیولنت‌هافروش محصولات ارگانیک
پرورش مرغپرورش بوقلمون
پرورش شترمرغفروش اینترنتی گل و گیاه زینتی
پرورش آبزیانپرورش زالو
پرورش کرم، تهیه‌ی کود و کمپوستپرورش کرم ابریشم

کلام آخر:

شاید به‌نظر برسد که کسب و کار خانوادگی می‌تواند بسیار آسان باشد اما اگر بخواهیم منطقی به این نوع از کسب و کار بنگریم، چالش‌هایی در مسیر آن وجود دارد. اما این چالش‌ها به‌گونه‌ای نیست که نتوان آن‌ها را پیش‌بینی و مدیریت کرد.

در واقع کسب و کاری که در خانواده پایه‌گذاری می‌شود می‌تواند با سرعت بیشتری به رشد برسد. اگر در این نوع از کسب و کار، مدیر بر اساس شایستگی انتخاب شود، می‌تواند تمامی تهدیدهای مسیر را به فرصت تبدیل کند.

اگرچه مزایای این نوع از کسب و کار بیشتر از معایب آن است اما هنوز بر این باور هستیم که همه‌ی خانواده‌ها نمی‌توانند کسب و کار راه بیاندازند و در آن موفق شوند. اگر قصد پایه‌گذاری یک شغل خانوادگی را دارید باید در انتخاب افراد بسیار حساس باشید و صرفاً بر پایه‌ی احساسات افراد خانواده را در کسب و کار دخیل نکنید.

یکی از موارد دیگر لزوم آموزش پایدار است. جهان امروزی هر روز نسبت به روز پیش پیشرفته‌تر می‌شود و برای ماندن در صحنه و رقابت با هم‌صنفان، پیشرفت در حوزه‌ی کاری یک ضرورت است. پس آموزش پایدار برای همه‌ی افراد گروه باید در نظر گرفته شود.

دیدگاهتان را بنویسید

امتیاز دهی

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *